De vlag van duurzame wijken dekt vele ladingen: grote stedelijke voorbeeldprojecten, oude wijken die aan een opfrissing toe zijn of gewoon het invoeren van nieuwe manieren om samen te leven. Werken met bewoners in bestaande wijken, gebruik van braakliggende terreinen voor collectieve activiteiten, uitwerking van collectieve huisvestingsprojecten... stuk voor stuk acties die het Brusselse grondgebied transformeren in een heuse puzzel van duurzame initiatieven.
Duurzamewijkcontracten
Sinds 1993 heeft het Brussels Hoofdstedelijk Gewest beslist om zijn oude wijken te renoveren en ze duurzamer te maken d.m.v. gerichte interventies: dat gebeurde via de zogenaamde "wijkcontracten". Dit soort contracten, die een sterke betrokkenheid vragen van de inwoners, verbetert de leefomgeving van de burgers door concrete verwezenlijkingen, zoals de aanleg van publieke ruimten en parken, de bouw van collectieve huisvesting en uitrusting. Er worden in dat kader ook een hele reeks acties gevoerd door allerhande verenigingen tegen verloederde en onbewoonbare woningen.
Sinds 2009 zijn de wijkcontracten omgevormd tot “Duurzamewijkcontracten”.
Het doel is leefmilieu en duurzame ontwikkeling te integreren in projecten om achtergestelde wijken weerbaarder te maken op sociaal, economisch en milieuvlak. Energieprestaties van gebouwen, waterbeheer en biodiversiteit in dichtbevolkte wijken, afvalbeheer... worden belangrijke hefbomen op sociaaleconomisch vlak, want ze leiden tot nieuwe milieugerichte beroepen in de bouwsector, installerende bedrijven, enz.
Projectoproepen Participatieve duurzame Wijken
Sinds 2008 lanceert Leefmilieu Brussel elk jaar een projectoproep "Participatieve duurzame wijken". Doelstelling: initiatieven van inwoners ondersteunen om een nieuwe wijkdynamiek te creëren. Dit opzet is dus gebaseerd op de burgerzin van de inwoners en de wijkgebruikers. Op hun afgebakende terrein werken ze samen aan verscheidene uitdagingen: energiebesparing, afvalvermindering, rationalisering van het verbruik, luchtkwaliteit, behoud van rustige zones, verstandiger omspringen met ruimte, waardering van het natuurpatrimonium, versteviging van de sociale cohesie, enz. Deze gemotiveerde bewonersgroepen implementeren projecten, nemen deel aan concrete acties en sensibiliseren hun buren voor deze problematiek.
Deze projecten maken de wijken ook leefbaarder en gezelliger en bieden nieuwe ontmoetingsruimten voor de inwoners.
Om ze een duwtje in de rug te geven stelt Leefmilieu Brussel volgende zaken ter beschikking van de wijken die laureaat zijn (5 wijken per jaar):
- een animator voor elk van de 5 wijken;
- een animator die de wijken begeleidt bij de omschrijving en de uitvoering van hun project voor een duurzame wijk;
- middelen aan technische expertiseeen budget voor collectieve wijkprojecten;
- verscheidene communicatietools.
Agenda Iris 21
Dit initiatief van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest moedigt de gemeenten en OCMW's die willen werken aan duurzame ontwikkeling aan en ondersteunt hen. De steun geleverd door Leefmilieu Brussel bestaat uit de implementatie van het lokale Agenda 21-programma en de uitvoering van voorbeeldprojecten inzake duurzame ontwikkeling. Naast financiële ondersteuning krijgen de gemeenten en OCMW's ook methodologische begeleiding georganiseerd door de Vereniging van de Stad en Gemeenten van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (VSGB) en de Stichting voor Toekomstige Generaties. In 2010 waren 19 gemeenten en OCMW's al bezig met de gezamenlijke uitwerking van hun lokale Agenda 21.
Nieuwe duurzame wijken
Naast het opfrissen en verlevendigen van bestaande wijken, begeleidt het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (onder meer door een "Facilitator Duurzame Wijken" ter beschikking te stellen) de bouw van nieuwe duurzame wijken. Dit gebeurt op braakliggende terreinen in de stad en moet aanleiding geven tot totaalprojecten die innoveren in het domein van energie, sociale mix, milieu- en mobiliteitsbeheer. De duurzame wijk aan de Tivolistraat in Laken is voorzien op de bouw van meer dan 500 nieuwe woningen. In Vorst zal de nieuwe duurzame wijk Bervoets 239 woningentiteiten bevatten opgetrokken op een verkaveling die is ontworpen volgens de criteria van duurzame ontwikkeling. Het meerderheidsakkoord van 2009 bepaalt verder dat elk stedenbouwkundig project op braakliggend terrein moet gebeuren volgens de logica van duurzame wijken.
15% sociale huisvesting
Bij de programmering van al deze nieuwe duurzame woningen moet rekening gehouden worden met een billijke verdeling tussen sociale woningen, geconventioneerde woningen en vrije woningen in Brussel. Dit past binnen de doelstelling van het Gewest om 15% sociale woningen ter beschikking te stellen tegen 2020.
